Phương Pháp Nâng Cao Thái Cực Quyền & Bát Quái Chưởng

Giới Thiệu & Ghi Chú về Thái Cực Quyền Đối Kháng

Dẫn Nhập

Cuốn sách này ra đời từ rất nhiều buổi hội thảo mà Erle Montaigue đã tổ chức trong suốt bao nhiêu năm ông truyền dạy hai môn nghệ thuật Thái Cực Quyền (T'ai Chi Ch'uan) và Bát Quái Chưởng (Pa-Kua Chang). Dù học viên đến từ nhiều lĩnh vực khác nhau, cuốn sách này đặc biệt hướng tới những người hành võ.

Với sự quan tâm ngày càng tăng đối với Thái Cực và Bát Quái như những môn võ thuật — nhờ rất nhiều bài viết của Erle Montaigue — người ta thấy rõ rằng nhiều võ sinh sẽ được hưởng lợi từ một số kỹ thuật rút ra từ Thái Cực và Bát Quái. Bạn đang học môn võ nào không quan trọng — dù là Karate, Tae Kwon Do, Kung Fu hay đấu vật Trung Hoa, v.v. — những kỹ thuật trình bày trong cuốn sách này đều sẽ giúp ích rất nhiều cho việc luyện tập của bạn. Những phương diện được trợ giúp nhiều nhất là: thăng bằng hoàn hảo, giữ được trung tâm, và trên hết là nhận thức cùng sự cảm ứng.

Nếu bạn cần một cuốn sách toàn diện hơn về Thái Cực, chúng tôi khuyên bạn tìm bộ sách của Erle Montaigue mang tựa đề POWER T'AI CHI CH'UAN BOOKS 1, 2 & 3. Tuy nhiên, cuốn sách này cũng đủ để học một số kỹ thuật mà chúng tôi nhận thấy là hữu ích cho bất kỳ võ sinh nào.

Phần lớn kỹ thuật trong sách này cần đến một người thứ hai. Trong hầu hết trường hợp, người ấy không nhất thiết phải là võ sinh; vợ hay chồng của bạn cũng được, thậm chí con trai hay con gái bạn cũng được, miễn là họ có thể tung ra vài cú đấm (mà phần lớn các bà vợ đều làm được điều đó!). Tuy vậy, có một vài kỹ thuật luyện tập cho cả hai người, và trong trường hợp ấy thì nhất thiết phải là một võ sinh khác. Sách cũng đưa ra các bài tập đơn luyện, dĩ nhiên có thể tự tập một mình.

Trong Thái Cực và Bát Quái có ba lĩnh vực luyện tập. Lĩnh vực thứ nhất là tụ Khí. Lĩnh vực kế tiếp là các bài tập nhận thức và cảm ứng, qua đó học viên học cách “nghe” bằng làn da và cuối cùng biết được khi nào một đòn tấn công sắp xảy ra — trước cả khi nó bắt đầu.

Lĩnh vực luyện tập thứ ba bao gồm các kỹ thuật của môn võ, qua đó học viên học những năng lực kỹ thuật. Chính lĩnh vực này là phần tôi sẽ bàn chủ yếu trong cuốn sách. Dù hai lĩnh vực kia cũng sẽ được nhắc tới một cách vắn tắt.

Dĩ nhiên có những kỹ thuật chỉ phát huy hiệu quả nếu học viên đang theo học đúng bộ môn ấy, nên tôi sẽ không bàn tới chúng. Cuốn Power T'ai Chi Ch'uan Book 3 của tôi trình bày tất cả những kỹ thuật nâng cao.

Ghi Chú về Thái Cực Quyền Đối Kháng (T'ai Chi Boxing)

Lối đối kháng của Thái Cực vô cùng độc đáo, và trái với suy nghĩ phổ biến, nó hầu như chẳng liên quan gì đến bài quyền chậm rãi hay kata của Thái Cực.

Gần như không thể lấy từng tư thế của bài quyền chậm rãi ra rồi nói rằng tư thế này tiêu biểu cho cách phòng thủ nọ, tư thế kia tiêu biểu cho đòn tấn công kia, rồi kỳ vọng đó chính là võ thuật của Thái Cực. Dù bài quyền chậm rãi được xây dựng trên một số kỹ thuật chiến đấu nhất định, nhưng bài quyền ở đó là để cho ta có một cách khá dễ dàng nhằm tích lũy rồi làm cho Khí lưu thông. Các động tác của bài quyền chậm phần lớn đều rộng và mở; và cho dù những động tác ấy được thực hiện khá nhanh, chúng vẫn sẽ quá chậm trong thực chiến. Tuy nhiên, cùng với Khí Công và bài quyền, ta tích lũy được một năng lượng cực kỳ mạnh mẽ có thể dùng trong võ thuật. Người đánh Thái Cực đạt được uy lực rất lớn, và rất khó cho bất kỳ ai chặn được những đòn tấn công ấy. Uy lực ấy cứ như thể tuôn đến không ngừng.

Không có nền tảng là Khí Công và bài quyền, Thái Cực đối kháng chỉ là một môn võ khác; có được nền tảng ấy, nó trở thành một môn võ lớn. Nó trở thành NỘI GIA đúng nghĩa.

Chương Một — Kỹ Thuật Đối Kháng & Tụ Khí

CHƯƠNG MỘT
CÁC PHƯƠNG DIỆN KỸ THUẬT CỦA THÁI CỰC QUYỀN ĐỐI KHÁNG

Kỹ thuật đối kháng

Khác với những động tác rộng mở của bài quyền Thái Cực, các kỹ thuật đối kháng dùng những vòng tròn rất nhỏ và có thể được thực hiện với tốc độ cực nhanh. Hai lòng bàn tay không bao giờ rời khỏi trung tâm, luôn ở thế phòng thủ. Tư thế đứng nghiêng nửa người được dùng, với một lòng bàn tay ngửa lên và một lòng bàn tay hơi chúc xuống. Những thế đứng thấp và rộng của bài quyền Thái Cực không bao giờ được dùng trong giao chiến; ta luôn dùng thế đứng thẳng người với đầu gối hơi khuỵu, không khác mấy so với võ sĩ quyền Anh phương Tây.

Uy lực phần lớn phát ra từ eo và hông; điều này tạo nên uy lực và tốc độ lớn. Thông thường, các kỹ thuật được thực hiện trên chân trước với gót chân sau hơi nhấc khỏi mặt đất; điều này cho phép ta tìm được nhiều uy lực hơn trong một cú đấm hoàn toàn mang tính ly tâm. Trong Thái Cực, ta không bao giờ chỉ dùng sức mạnh cơ bắp — làm vậy sẽ giới hạn kỹ thuật. Ta dùng lực ly tâm, và cơ bắp chỉ có mặt để nâng đỡ và dẫn hướng cho bộ phận tấn công. Người tập cũng phải học cách dùng đúng thứ cơ cần thiết cho công việc đó, nếu không cơ bắp sẽ chống lại chính ta. Nắm đấm hay bàn chân phải được dùng như một tiếng roi. Đây chính là ý nghĩa đích thực của câu: “Lực phát ra từ đôi chân, được truyền dọc theo đôi chân, do eo dẫn dắt và biểu hiện ra nơi đầu ngón tay.”

Ý nghĩa của Âm và Dương trong Thái Cực đối kháng

Trong Thái Cực, thật ra ta chỉ cần biết hai kỹ thuật: Âm và Dương. Khi ai đó tấn công ta, ta phải nhìn người ấy đơn giản như một khối cầu. Khối cầu ấy được chia thành hai nửa, một nửa Âm và một nửa Dương. Ta không cần biết cách chặn tất cả các kiểu tấn công khác nhau; ta chỉ cần biết cách xử lý hoặc Âm hoặc Dương.

Dĩ nhiên, trong hai trạng thái ấy ta vẫn phải biết những năng lực kỹ thuật khác, nhưng chúng phải trở nên hoàn toàn thuộc về tiềm thức và cứ thế tự xảy ra tùy theo tình huống.

Phương diện thể chất chính của việc dùng Âm và Dương là: nếu ta tấn công bằng một động tác Dương, ta phải lập tức chuyển trở lại thành một động tác Âm; và nếu ta phòng thủ bằng một động tác Âm, ta phải lập tức chuyển trở lại thành một động tác Dương, v.v. Điều này bảo đảm rằng ta không thể bị phản công, vì không trao cho đối phương thứ gì để tấn công.

Ví dụ: nếu tôi muốn kéo đổ một cái cây lớn bằng cách nắm lấy một cành của nó, thì đó sẽ là việc dễ dàng nếu cành cây và cả cái cây đều đã chết và cứng nhắc. Nếu cái cây ấy còn sống và cành cây mềm dẻo, thì việc ấy sẽ khó hơn nhiều, bởi sẽ không có một mối nối cứng nhắc nào dẫn trở về thân cây. Với ta cũng vậy: nếu tôi tấn công bằng một cú đấm Dương mà người bị đánh đủ nhanh để chụp lấy cổ tay tôi, thì tôi phải lập tức chuyển sang Âm, tức làm mềm lỏng cổ tay. Việc này đặt một lượng lớn năng lượng lên đầu mút của một vật lỏng lẻo, nên không dễ kéo đổ. Nếu đối phương tìm cách làm đau cánh tay vì nó đang thư giãn, thì tôi lập tức chuyển trở lại Dương và tấn công bằng khuỷu tay hoặc vai.

Nguyên lý Gấp (Folding Principle)

Nếu tôi bị tấn công ở cổ tay, tôi gấp nó lên hoặc làm lỏng nó, xoay nó xuống dưới và tấn công bằng khuỷu tay. Nếu khuỷu tay tôi bị tấn công, tôi gấp nó lên và tấn công bằng vai; nếu vai tôi bị tấn công, tôi gấp nó lên và tấn công bằng đầu. Theo cùng cách ấy, nếu ta bị tấn công ở phía phải, phía ấy là khoảng trống trong khi phía trái tấn công; và nếu phía trái bị tấn công, ta làm cho nó thành khoảng trống rồi tấn công bằng phía phải.

Về việc đấm

Nắm đấm luôn thư giãn và không bao giờ siết chặt hoàn toàn, ngay cả khi va chạm. Nó có khép lại nhưng vẫn thư giãn. Nguyên lý này là điều khó hiểu nhất đối với các võ sinh thuộc môn phái khác, bởi tất cả chúng ta đều được dạy rằng phải bảo vệ cổ tay bằng cách siết chặt cổ tay. Trong Thái Cực thì không như vậy. Chỉ sau nhiều năm phát triển Khí, ta mới có thể dùng nắm đấm thư giãn. Không có đường tắt nào quanh điều này, bởi nếu ta dùng nắm đấm cứng để luyện đối luyện, thì Khí sẽ không bao giờ phát triển được tới mức độ nào đáng kể vì sự căng cứng. Đó là lý do ta có xu hướng không luyện đối luyện nặng quá sớm.

Cổ tay bật lên khi va chạm, không dùng cơ bắp như trong Vịnh Xuân (Wing Chun) mà bằng một động tác quất roi. Khi ta thực hiện Phaochuy hay các bài quyền nhanh, có thể nghe thấy tiếng nắm đấm bật lên ở cuối mỗi cú đấm. Động tác quất roi chỉ có thể hiệu quả khi cánh tay và cổ tay hoàn toàn lỏng và thư giãn. Toàn bộ năng lượng của thân thể được dồn tụ vào một điểm nhỏ và trở nên cực kỳ mạnh mẽ.

Trong Thái Cực, ta không bao giờ đứng yên; luôn có một chuyển động đổi chân không ngừng. Chuyển động này không bao giờ cố định và không cho đối phương biết trọng lượng đang nằm trên chân nào. Kiểu chuyển động này cho ta khả năng cơ động lớn hơn, nhờ đó ta có thể tấn công từ bên hông sau khi đã chặn. Phần lớn các cú đá thấp được chặn bằng chân, còn các cú đá cao được chặn bằng tay hoặc lòng bàn tay.

Dù trong Thái Cực không có nhiều cú đá cao, ta vẫn luyện tất cả những cú đá thông thường, chỉ để có thể luyện chặn những đòn ấy. Đồng thời, nếu ta có thể dùng được những cú đá cao thì ta cũng có thể dùng những cú đá thấp hiệu quả hơn. Động tác chặn không bao giờ được thực hiện trong thế tĩnh. Ngay khi đòn tấn công đang tới, ta lập tức bắt đầu di chuyển tới. Điều này có xu hướng phá vỡ nhịp điệu của kẻ tấn công và mang lại cho ta lợi thế lớn. Tuy nhiên, những kỹ thuật này chỉ hiệu quả nếu ta chỉ nghĩ đến phòng thủ mà không nghĩ đến tấn công. Nếu ta lúc nào cũng nghĩ xem khi nào sẽ tấn công tiếp, thì một phần lớn sự nhận thức của ta đã biến mất. Vì vậy trong Thái Cực, ta chỉ nghĩ đến phòng thủ, và trong luyện tập, đòn tấn công được làm thành một phần của phòng thủ.

Các cú đá chủ yếu nhắm vào phần dưới của cẳng chân, xương bánh chè, hai bên đầu gối và vùng ống chân. Tiền đề là: chân có thể với tới đối phương trước khi đòn tấn công của hắn chạm tới bạn. Hệ thống luyện tập cụ thể sẽ được bàn ở phần sau của cuốn sách.

Chặn và tấn công diễn ra đồng thời

Đầu tiên ta học cách chặn, rồi ta học cách tấn công. Sau đó ta học cách chặn và tấn công cùng một lúc. Rồi ta học rằng chặn và tấn công là một. Những phương pháp luyện tập cụ thể để đạt được sự đồng thời ấy sẽ được bàn ở phần sau.

Chặn và tấn công có thể diễn ra bằng cùng một bộ phận trên cơ thể, hoặc chặn bằng một bộ phận này và tấn công bằng một bộ phận khác.

Ghi chú về Bát Quái Chưởng đối kháng

Thậm chí còn hơn cả Thái Cực, Bát Quái là một môn võ chuyên biệt, nên chỉ có một vài kỹ thuật Bát Quái là có thể áp dụng cho mọi môn võ. Tôi sẽ trình bày những kỹ thuật ấy trong cuốn sách này.

Chỉ có lòng bàn tay được dùng để phòng thủ và tấn công. Tám động tác lòng bàn tay khác nhau được dùng để bao quát gần như mọi tình huống phòng thủ. Khác biệt chính so với võ thuật của Thái Cực là Bát Quái dùng những chuyển động khá phi truyền thống, theo đường xoáy ốc. Ta cố gắng bao vây hoàn toàn kẻ tấn công và làm hắn rối loạn. Trung tâm là vùng phòng thủ chính; hai lòng bàn tay được giữ theo cách luôn bảo vệ trung tâm. Đôi chân bảo vệ trung tâm phía dưới, còn hai lòng bàn tay bảo vệ trung tâm phía trên. Một người Bát Quái dày dạn phải có khả năng phòng thủ trước mọi đòn tấn công chỉ bằng một lòng bàn tay. Có những phương pháp luyện tập cụ thể để đạt được điều đó, và tôi cũng sẽ trình bày trong cuốn sách này.

Tư thế giao chiến của Bát Quái cũng không thấp như trong bài quyền. Những tư thế thấp chỉ dùng để đạt được sức mạnh, và sẽ khiến ta bị hở nếu dùng trong tình huống giao chiến. Bát Quái thật sự là một trong những môn võ vĩ đại, nhưng phải dành cả một đời tận tuỵ mới học được cho đúng.

Bài tập Tụ Khí của Thái Cực Quyền — Qui Gong

Khí Công (Qigong) có lẽ là phần không thể tách rời nhất của Thái Cực. Bài tập này có thể được bất kỳ ai dùng để nâng cao môn võ của mình. Đây là lúc ta thật sự “dọn sạch” các đường kinh lạc châm cứu, để Khí có thể lưu thông tới mọi phần trên cơ thể, chữa lành mọi cơ quan trên đường nó đi qua. Một khi các đường dẫn đã được khai mở, thì Khí Công bắt đầu bồi đắp thêm cho lượng Khí hay năng lượng sẵn có của ta. Lượng Khí ấy sau đó có thể được dùng để chữa lành hoặc để hành võ. Không có sự khác biệt nào giữa chữa lành và võ thuật; ta dùng chính xác cùng một loại năng lượng.

Để Khí Công phát huy hiệu quả, phải hội đủ một số điều kiện. Đầu tiên và quan trọng nhất, toàn bộ cơ thể phải học cách thư giãn hoàn toàn. Từ “thư giãn” trong tiếng Hoa không có nghĩa là ta ngã lăn ra sàn, mà có nghĩa là bên ngoài mềm mại nhưng bên trong mạnh mẽ, đến mức ta chỉ dùng đúng lượng cơ cần thiết cho công việc. Đặc biệt, phần thân trên phải thư giãn hoàn toàn; và dù khá bất khả thi để chặn mọi ý nghĩ khỏi tâm trí, bạn chỉ cần để các ý nghĩ đến rồi đi, không tập trung vào bất kỳ ý nghĩ nào. Ý nghĩ cứ vào một bên rồi ra ở bên kia. Lúc đầu, hãy cố tập trung vào hơi thở, hít mỗi hơi thật sâu xuống nhưng không gắng sức.

Cách nó vận hành

Để bất cứ điều gì vận hành được, trước hết phải có năng lượng khởi đầu, một chất xúc tác. Trong Khí Công, ta khuỵu đầu gối, điều này sinh nhiệt ở Đan Điền hay trung tâm tâm linh — một điểm điện nằm khoảng 3 inch (7,6 cm) dưới rốn. Nhiệt ấy gây ra những biến đổi hoá học trong cơ thể, và những biến đổi ấy lại khiến năng lượng biến chuyển. Nó giống như đốt một ngọn lửa dưới một ấm nước, khiến hơi nước bốc lên. Theo cùng cách ấy, ta làm cho Khí chuyển động, và Khí lại khiến Thần (shen) hay tinh thần dâng lên đỉnh đầu.

Trong Khí Công, ta “lừa” tâm trí tin rằng ta đang làm một số việc trong khi thực tế không làm, và nhờ đó tiềm thức đưa Khí tới đúng vùng cần thiết. Vì ở vùng ấy không có căng cứng, Khí có thể lưu thông tự do tới đó. Cuối cùng, tâm trí sẽ có thể đưa Khí tới mọi vùng mà không cần bất kỳ trò chơi đặc biệt nào, ngay cả khi ta phải thực hiện những công việc nặng nhọc. Ví dụ: nếu ta tưởng tượng rằng có những quả tạ nặng đang treo trên hai cánh tay, tâm trí sẽ cố đưa thêm năng lượng tới cánh tay. Nếu thật sự có tạ trên tay thì ta trở nên căng cứng và Khí lập tức bị tắc nghẽn. Vì ta không thật sự có tạ, Khí được tự do chảy vào vùng ấy do không có căng cứng.

Sau nhiều năm luyện Khí Công, ta học được cách làm việc mà vẫn thư giãn, để Khí lưu thông tự do hỗ trợ cho công việc. Trong võ thuật, “công việc” ấy là đấm, đá, vật ngã, v.v.

Khái niệm Khí này rất khó hiểu, nhưng nếu có dịp tiếp xúc với một bậc thầy võ thuật đích thực thì bạn sẽ hiểu. Thầy chính của tôi, sư phụ Chu King-Hung, có thể quăng tôi xa tới bốn mét mà không cần đến một cái nhún vai, trong khi tôi to lớn hơn ông rất nhiều về thể chất. Tất cả đều được làm trong lúc đang uống một tách trà và đứng trên một chân. Cuốn sách số 1 của tôi có một số bức ảnh của sư phụ Chu đang thực hiện những kỳ tích Khí đã khiến ông trở nên khá nổi tiếng. Mỗi khi sư phụ Chu biểu diễn, ông luôn mời người trong khán phòng ra thử, và lần nào cũng vậy — dù người ấy rõ ràng đã học một môn võ khác và thế đứng rất vững — họ vẫn bị đánh văng, thậm chí còn xa hơn, bởi họ có thể cống hiến nhiều năng lượng hơn để sư phụ Chu gửi trả lại nguyên vẹn. Trong võ thuật, uy lực ấy biểu hiện ra nơi cú đấm và cú đá, vốn cũng mang sức tàn phá y hệt.

Chính loại uy lực ấy được dùng trong lĩnh vực chữa lành của Thái Cực Quyền: năng lượng có thể được đưa vào hoặc lấy ra khỏi những vùng nhất định để chữa lành.

Tư thế đứng cho Qui Gong

Đứng với hai bàn chân song song và cách nhau bằng bề rộng vai. Các ngón chân hơi cuộn vào trong; điều này khiến huyệt K1 (Dũng Tuyền) hơi được nhấc khỏi mặt đất. Hai bàn chân lõm vào. Lý do là ở tư thế này, mặt ngoài của bàn chân trở thành Dương trong khi “Thận 1” trở thành Âm. Theo quy luật điện học, các cực khác nhau thì hút nhau còn các cực giống nhau thì đẩy nhau; năng lượng Âm ở đáy bàn chân khiến năng lượng Dương bị hút xuống K1 hay huyệt Dũng Tuyền. Năng lượng đến từ Đan Điền hay trung tâm tâm linh — một điểm điện nằm 3 inch (7,6 cm) dưới rốn.

Đầu gối hơi khuỵu cho tới khi xương bánh chè nằm trên một đường thẳng đứng với các ngón chân. Thấp hơn nữa thì có thể gây tổn thương. Mông phải cuộn vào dưới để không có chỗ ưỡn ở vùng lưng dưới. Nên đặt một tấm gương bên cạnh để bạn có thể kiểm tra xem lưng mình có thẳng hay không trong suốt quá trình. Hãy chắc rằng lưng không ngả về phía sau. Thư giãn hoàn toàn vai, cổ và ngực, thậm chí cả vùng da quanh trán — toàn bộ khuôn mặt đều thư giãn. Thư giãn bụng. Nâng hai cánh tay lên trước ngực như trong Ảnh số 1. Cứ như thể bạn đang ôm một quả bóng lớn.

Cường độ của Khí Công tăng lên khi ta giữ hai cánh tay xa cơ thể hơn, và giảm đi khi giữ chúng gần hơn. Rất lâu về sau, ta có thể đặt những quả tạ nhỏ lên hai cánh tay, nhưng không nên thử trước ít nhất bốn năm.

Phải có một đường da thẳng giữa ngón tay cái và ngón trỏ; điều này bảo đảm lòng bàn tay lõm xuống và có xu hướng dẫn Khí vào vùng ấy.

Khí Công đôi khi được gọi là “Thiền đứng ba vòng tròn”, vì có vòng tròn của bàn chân, vòng tròn của cánh tay và vòng tròn của lòng bàn tay.

Hai bàn tay được giữ ở khoảng ngang ngực trên, xem Ảnh số 1A. Và hai khuỷu tay buông xuống hơi chùng, điều này bảo đảm hai vai được thư giãn. Cằm đặt ở vị trí trung tâm và thu vào trong để làm thẳng xương sống. Đừng thu cằm vào quá xa đến mức kéo đầu xuống dưới. Lưỡi đặt trên vòm miệng cứng, giống như khi bạn đang phát âm chữ “L”; điều này nối đường kinh Âm chạy xuống mặt trước cơ thể với đường kinh Dương chạy lên xương sống.

Hít vào và thở ra bằng mũi, dùng một hơi thở trọn vẹn nhưng không gắng sức. Chỉ trong những động tác phát kình của các bài quyền nhanh, bạn mới nên thở ra bằng miệng. Hãy thở chậm rãi mà không gây khó chịu. Tưởng tượng rằng bạn đang được giữ từ phía trên bằng một sợi dây. Có thể bật một chút nhạc hay và cứ đứng đó khoảng 15 đến 20 phút. Hãy làm việc này mỗi buổi sáng, nửa giờ sau khi thức dậy, và cố thêm một buổi tối nữa.

Lúc đầu, Khí Công không phải là một bài tập dễ chịu. Bạn sẽ thấy đau ở hai vai, và đôi chân sẽ run, khiến toàn thân bạn rung lên. Sẽ còn những biểu hiện tự phát khác của Khí Công nữa, nhưng thay vì nói cho mọi người biết nên chờ đợi điều gì, tôi thích để mỗi người tự trải nghiệm cảm giác của riêng mình. Nếu tôi nói cho người ta biết nên chờ đợi điều gì, thì họ sẽ tự bảo mình rằng họ đang cảm thấy điều gì đó trong khi thật ra có thể là không.

Chỉ sau khoảng 6 tuần, những rung lắc sẽ dừng lại, và khi ấy Khí Công trở nên khá dễ chịu, với cảm giác thật sự là Khí đang lưu chuyển quanh cơ thể.

Quán tưởng (Visualisation)

Để Khí đi tới đúng những vùng cần thiết, trước hết ta phải quán tưởng và dùng trí tưởng tượng để tâm trí tin rằng ta đang làm một công việc nào đó. Ở mỗi hơi hít vào, hãy tưởng tượng rằng hai lòng bàn tay đang cố đẩy vào trong, tức các ngón tay cố chụm lại với nhau. Hai lòng bàn tay chỉ dịch chuyển cực nhỏ đến mức người quan sát không thể phát hiện được chuyển động. Hãy nhớ giữ hai cánh tay và lòng bàn tay thư giãn hoàn toàn. Tưởng tượng rằng có những lò xo đang giữ hai lòng bàn tay bạn đẩy ra, đến mức có một lực nằm giữa hai lòng bàn tay. Hãy nhớ! Chỉ trong tâm trí mà thôi! Ở mỗi hơi thở ra, hãy cố kéo hai lòng bàn tay tách ra và tưởng tượng rằng chúng đang được giữ lại với nhau bằng những sợi dây cao su. Hãy kiên trì với bài tập cho tới khi bạn thật sự cảm nhận được lực ấy giữa hai lòng bàn tay.

Khi ấy tâm trí đã bị “lừa” tin rằng có một lực mạnh giữa hai lòng bàn tay, và sẽ dẫn Khí di chuyển vào hai bàn tay rồi lưu chuyển quanh hai cánh tay.

Cuối cùng, Khí sẽ cứ thế chảy vào đúng những vùng ấy mà không cần đến những trò chơi của tâm trí nữa. Bạn cũng phải đảo ngược cách quán tưởng, tức cố kéo hai lòng bàn tay tách ra ở hơi hít vào và đẩy chúng vào nhau ở hơi thở ra.

Sau khi đã đứng ở tư thế ấy ít nhất 15 phút và đã run lắc đủ nhiều, hãy hạ hai lòng bàn tay xuống một vị trí thấp và giữ chúng ở đó một lúc. Rồi ở một hơi hít vào, nâng cả hai lòng bàn tay ra hai bên rồi vòng ngang qua trước ngực, sau đó đẩy xuống trong khi thở ra và từ từ làm thẳng hai chân. Chỉ cần bước đi chậm rãi khoảng 5 phút, và đặc biệt đừng uống bất cứ thứ gì lạnh.

Nếu khi luyện Khí Công mà những rung động không bắt đầu, hãy xem lại thế đứng của bạn — có lẽ bạn đã từ từ nhổm cao lên mà không nhận ra. Nếu cảm thấy đau, hãy xem lại tư thế; nếu mọi thứ đều đúng thì đó là một cơn đau tốt, nhưng nếu có gì đó sai thì hãy chỉnh lại ngay lập tức. Có xu hướng bị lắc lư — hãy cứ để nó xảy ra tự nhiên, nó thường đi cùng với hơi thở.

Hơi thở

Dù sau một thời gian ta dùng những kỹ thuật hô hấp khác nhau, trong cuốn sách này tôi chỉ trình bày hơi thở tự nhiên. Tất cả các kỹ thuật hô hấp và những bài luyện Khí Công khác đều được trình bày trong cuốn sách đầu tiên của tôi, “POWER T'AI CHI CH'UAN BOOK 1.”

Khi bạn hít vào bằng mũi, phần bụng dưới phải phồng ra; đây chính là cách thở tự nhiên của một đứa trẻ. Khi bạn thở ra, phần bụng dưới phải xẹp lại. Đây gọi là hơi thở tự nhiên. Không được có chuyển động ở vai hay ngực khi thở. Nếu có điều kiện tiếp xúc với một đứa trẻ, hãy đặt lòng bàn tay lên bụng dưới của nó và học cách thở.

Bài tập Tụ Khí của Bát Quái Chưởng

Cũng như Thái Cực có những bài tập thu Khí của nó, Bát Quái Chưởng cũng vậy. Dù Bát Quái cũng có một kiểu Khí Công tĩnh, tôi chỉ trình bày kiểu động, vì tôi đã trình bày chi tiết Khí Công Thái Cực rồi.

Đây là một bài tập đi bộ, với hai bàn chân thực hiện cùng những động tác ở mỗi bước. Giữ hai lòng bàn tay phía trên đầu, lòng bàn tay thư giãn và các ngón tay hướng về phía trước. Khuỵu đầu gối xuống thấp đến mức bạn có thể nhưng vẫn giữ lưng thẳng. Rồi với hai bàn chân song song và cách nhau bằng bề rộng vai, hãy miết mắt cá chân trái vào mắt cá chân phải và bước ra theo một đường vòng cung như trong Ảnh số 2. Hơi thở phải sâu và chậm nhưng không gắng sức. Cơ vòng hậu môn phải hơi khép vào bên trong, và các ngón chân phải cuộn vào trong giống như trong Thái Cực. Khi bước tới, toàn bộ bàn chân phải chạm đất; còn khi bước lùi, mũi bàn chân phải chạm trước.

Bạn phải bước chậm đến mức người quan sát không thể phát hiện được chuyển động. Đi hết một đoạn dài 6 mét rồi quay lại phải mất khoảng 15 phút. Đừng nhấc gót chân sau lên trước khi trọng lượng đã được đặt hoàn toàn lên bàn chân trước. Hãy chắc rằng hai cánh tay không từ từ hạ xuống, và giữ chúng thư giãn.

Động tác của hai cánh tay

Hai cánh tay phải chuyển động hoàn toàn độc lập với hai bàn chân. Đừng tạo thói quen đẩy về phía trước mỗi khi hai bàn chân bước tới; hãy thay đổi động tác của hai cánh tay bằng cách làm chậm lại rồi nhanh lên.

Lăn thùng (Rolling the Barrel)

Đây là bài đầu tiên trong nhóm “đi bộ với động tác tay”, chỉ đơn giản là giữ hai lòng bàn tay như trong Ảnh số 3, và làm như thể bạn đang lăn một cái thùng lớn trước mặt trong khi thực hiện cùng kiểu bước đi ấy. Hai cánh tay đẩy ra theo một đường vòng cung đi xuống, rồi kéo trở về phía bạn cũng theo một đường vòng cung đi xuống, như mũi tên chỉ trong ảnh. Một lần nữa, đừng tạo thói quen đẩy luôn ở cùng một động tác; hãy thay đổi tốc độ của hai cánh tay nhưng giữ cho hai bàn chân đi với tốc độ không đổi.

Chặn vòng tròn đối nghịch (Opposing Circle Block)

Đây có lẽ là kỹ thuật khó hiểu nhất. Lòng bàn tay trái đi lên từ hông phải, và các ngón tay phải nhập cùng nó khi nó đi theo một đường vòng cung ra tới vai trái để chặn. Xem Ảnh số 7. Để thực hiện phía bên kia, cả hai lòng bàn tay đi trở xuống hông phải rồi vòng ngang sang hông trái và ra tới vai phải như trước.

Biến thể thứ nhất

Đây là một bài “đi bộ với lòng bàn tay” khác, và hoàn toàn giống bài trong Ảnh số 4, chỉ khác lần này lòng bàn tay trên được lật ngửa lên. Xem Ảnh số 5. Nó được dùng theo cách tương tự, chỉ có điều đây là một thế chặn thẳng ra hơn là một kỹ thuật khoá.

Chặn vòng tròn tự do (Free Circle Block)

Bài đi bộ với lòng bàn tay này sử dụng một vòng tròn vung tự do trước thân người. Hai lòng bàn tay vung theo chiều kim đồng hồ hoặc ngược chiều kim đồng hồ, chặn bất cứ thứ gì đi ngang qua đường đi của chúng. Cổ tay phải thư giãn và kiểu bước đi phải giống như trước. Xem Ảnh số 6.

Chặn kiểu “Chụp đuôi chim” (Grasp Bird's Tail Block)

Đây là một bài đi bộ với động tác tay khác, gồm việc đưa cả hai lòng bàn tay ra hai bên theo những đường vòng cung lớn, từ vị trí thấp gần hông, vòng ra và lên trước thân người. Cả hai lòng bàn tay đi xuống trước thân người như trong Ảnh số 4. Cả hai lòng bàn tay đều hướng xuống dưới. Giữ cho việc bước đi chậm và nhẹ nhàng, không đổi nhịp. Lưu ý rằng trong Ảnh số 4, lòng bàn tay phải ở trên; ở vòng kế tiếp, lòng bàn tay trái phải ở trên. Kỹ thuật này có thể dùng để chặn những cú đá thẳng hoặc những cú đấm thẳng. Hai lòng bàn tay khoá lấy đòn tấn công, đưa nó xuống dưới trong khi bạn phản công.

Chương Hai — Nhận Thức & Cảm Ứng

CHƯƠNG HAI
CÁC BÀI TẬP NHẬN THỨC & CẢM ỨNG RÚT TỪ THÁI CỰC

Những bài tập này tôi rút ra từ tài liệu hội thảo, bắt đầu từ những bài ít phức tạp rồi tiến dần tới những bài nâng cao. Vì vậy, điều quan trọng là phải theo sách từ đầu và không được thử những bài nâng cao trước.

Nhìn bằng thị giác ngoại vi

Hai người đứng đối diện nhau, một người là kẻ tấn công và một người là người bị tấn công. Bạn phải đứng cách nhau một sải tay để kẻ tấn công có thể ra đòn và chạm tới người bị tấn công. Người bị tấn công không được tập trung nhìn vào bất kỳ bộ phận nào trên cơ thể kẻ tấn công. Tôi thích nhìn vượt qua vai phải, nhưng đây là sở thích cá nhân và mỗi người nên tự tìm ra vùng của riêng mình. Bạn phải bao quát toàn bộ thân thể kẻ tấn công bằng thị giác ngoại vi, và đặc biệt chú ý tới hình tam giác được tạo thành khi vẽ một đường từ đỉnh đầu xuống hai vai rồi ngang qua ngực. Xem Ảnh số 8.

Khi bao quát được hình tam giác ấy, người bị tấn công có thể biết mỗi khi kẻ tấn công sắp ra đòn. Vậy nên, nếu kẻ tấn công đánh bằng lòng bàn tay phải, sẽ có một chuyển động ở vai phải của hắn; nếu hắn đánh bằng lòng bàn tay trái, điều tương tự cũng đúng. Nếu hắn sắp đá, sẽ có một chuyển động nhẹ ở đầu. Khi bao quát toàn thân, ta sẽ biết chân nào sắp đá.

Chặn bằng tiếng nói

Bạn phải phát ra một loại âm thanh nào đó bằng giọng nói của mình. Bạn làm điều này khi kẻ tấn công ra đòn. Ý tưởng là ta đang cố làm cho tâm trí và chuyển động của mình vận hành như một khối thống nhất, thay vì tâm trí nhận ra đòn tấn công rồi một phần giây sau chuyển động mới xảy ra. Để làm được điều đó, ta phải có một thứ gì đó ở giữa để nối tâm trí với thân thể — đó chính là tiếng nói.

Tiếng nói hoạt động hoàn toàn phối hợp với tâm trí, và chuyển động của ta cũng hoạt động theo tiếng nói. Vậy nên nếu ta có thể làm cho chuyển động hài hoà trọn vẹn với tiếng nói, trong khi tiếng nói hài hoà trọn vẹn với tâm trí, thì cuối cùng ta sẽ có chuyển động và tâm trí phối hợp hoàn toàn.

Kẻ tấn công nên di chuyển càng nhanh càng tốt để cố chạm vào bên mặt của người bị tấn công. Người bị tấn công phải phát ra tiếng, và ngay khi kẻ tấn công nghe thấy, hắn phải dừng đòn lại. Như vậy, tùy vào mức độ nhận thức của người bị tấn công, người ấy hoặc bị chạm hoặc không bị chạm. Bạn có thể dùng lòng bàn tay trái hoặc phải, và cũng có thể dùng những đòn tấn công thấp vào bụng dưới. Về sau, bạn có thể bắt đầu dùng cả hai bàn chân. Việc này gồm đá vào đầu gối hoặc ống chân, nhưng phải cẩn thận và chắc chắn rằng bạn có thể thu đòn lại được.

Khi bạn đã thoải mái hơn một chút với bài tập này, bạn có thể bắt đầu chỉ tay vào bộ phận nào sắp tấn công, nhưng vẫn phát ra tiếng. Nếu kẻ tấn công đánh vào mặt bạn bằng lòng bàn tay phải, bạn sẽ chỉ vào đó bằng ngón tay phải hoặc trái trong khi phát ra tiếng. Theo cách này, ta bắt đầu làm cho thân thể chuyển động cùng với tiếng nói. Hãy dùng thị giác ngoại vi, và cả với những cú đá, hãy chỉ vào chân nào sắp đá. Dần dần, bài tập tiến triển và bạn bắt đầu chạm vào bộ phận đang tấn công trước khi nó đánh trúng. Ở trình độ cao hơn, bạn phải có khả năng bỏ hẳn tiếng nói và để thân thể chuyển động hài hoà tuyệt đối với tâm trí.

Giai đoạn cuối của bài tập này là giai đoạn cao nhất và không nên luyện quá sớm. Nó gồm việc chặn và tấn công đồng thời. Khi kẻ tấn công cố chạm vào bạn, hãy phát ra tiếng và chỉ vào bộ phận đang tấn công, đồng thời vào đúng khoảnh khắc ấy hãy phản công, chạm vào hắn ở một chỗ nào đó bằng lòng bàn tay kia. Sau đó đến lượt kẻ tấn công phát ra tiếng và chỉ vào lòng bàn tay của bạn khi nó tấn công.

Bài tập này có thể trở nên rất phức tạp. Điều quan trọng nhất cần nhớ là đừng để nó biến thành một cuộc thi. Hãy nhớ rằng bạn chỉ đang cố giúp đỡ lẫn nhau, chứ không phải đang tìm xem ai giỏi hơn. Đừng để nó biến thành một cuộc ẩu đả.

Thôi Thủ, Đại Lữ, Tán Thủ và Dính Thủ (Chee Sau)

Đẩy tay (Pushing Hands) là một trong những bài tập hữu ích nhất mà bất kỳ võ sinh nào cũng có thể học. Tuy nhiên, nó khá đặc thù của Thái Cực, và để thật sự hiểu nó thì người tập phải đã học Thái Cực. Với những ai quan tâm đến Đẩy Tay, tôi xin giới thiệu cuốn sách thứ hai của tôi, “POWER T'AI CHI CH'UAN BOOK 2”. Cuốn ấy chứa mọi điều cần biết về phương diện thể chất của Đẩy Tay. Điều tương tự cũng đúng với Đại Lữ (Da-Lu) — một kiểu Đẩy Tay đôi nâng cao có di chuyển. Tán Thủ (San-Sau) hay “tay tự do” còn gắn bó với Thái Cực hơn nữa nhưng có trong cuốn sách thứ ba của tôi, “POWER T'AI CHI CH'UAN BOOK 3”. Bất kỳ võ sinh nào cũng có thể luyện Dính Thủ (Chee Sau — sticking hands), nên tôi sẽ trình bày nó trong cuốn sách này.

Dính Thủ nghĩa là bạn đơn giản bám dính vào đối phương mọi lúc, không bao giờ để hai lòng bàn tay mình mất tiếp xúc. Nếu bạn để mất, như bạn sẽ thấy ở phần sau, bạn tự để mình bị hở cho đòn tấn công. Khác với các môn võ khác, Dính Thủ của Thái Cực được thực hiện với một sự chạm rất nhẹ; điều này cho phép những phản xạ cực nhanh diễn ra, với những đòn chặn và đòn đánh nhanh. Nó cũng cho phép cả hai người chơi thư giãn hoàn toàn trong suốt bài tập.

Hai người đứng đối diện nhau trong thế cung bộ phải như trong Ảnh số 9. Một lần nữa, ánh nhìn phải vượt qua vai đối phương một chút và quan sát bằng thị giác ngoại vi. Hai người chơi, như một khối, bắt đầu đưa qua đưa lại, lúc lùi lúc tiến, chuyển trọng lượng từ chân này sang chân kia. Một người tiến trong khi người kia lùi. Hai lòng bàn tay phải xoay như thể đang dùng một cái máy đánh bơ. Hai cánh tay không được tự xoay; eo cũng phải xoay. Hãy đặc biệt chú ý tới hai đầu gối — chúng không được xoay theo thân người; đôi chân của bạn chỉ đang làm đúng phận sự là nâng đỡ bạn và cung cấp uy lực. Hai lòng bàn tay được giữ đúng như trong bài Qui Gong đã trình bày ở trên.

Một người đặt hai lòng bàn tay lên trên hai lòng bàn tay của người kia, gần cổ tay, với một sự chạm nhẹ. Đòn tấn công đầu tiên và cơ bản nhất là: người có hai lòng bàn tay ở dưới tiến lên và cố đẩy vào bụng người kia. Người bị tấn công phải mở hai lòng bàn tay xuống dưới và ra ngoài để hoá giải lực đang tới. Vòng xoay sau đó tiếp tục. Người có hai lòng bàn tay ở trên phải tấn công vào mặt và vùng ngực trên. Người bị tấn công phải mở cả hai lòng bàn tay vừa ngang qua hai tai để hoá giải lực đang tới. Không lúc nào được để hai lòng bàn tay tách rời nhau. Đòn tấn công thấp được thấy trong Ảnh số 10, và đòn tấn công cao trong Ảnh số 11.

Một khi bài tập cơ bản này đã thành thục, bạn có thể chuyển sang một bài nâng cao hơn. Nếu người kia tấn công lên cao và bạn đã hoá giải được lực đang tới, bạn có thể lập tức phản công vào vùng thấp của người kia. Điều này có nghĩa là người kia phải rất nhanh mới kịp lùi về để chặn đòn của bạn. Tâm trí phải chuyển rất nhanh từ Âm sang Dương và từ Dương sang Âm — chính xác đó là điều ta đang cố đạt được. Một cách khác để hoá giải lực khi cảm nhận một đòn tấn công thấp là xoay toàn thân sang phải hoặc trái, tùy theo hướng mà vòng xoay đang đi, để đẩy đòn tấn công sang một bên, thay vì mở hai lòng bàn tay xuống dưới.

Thay vì tấn công bằng cả hai lòng bàn tay, người có hai lòng bàn tay ở trên có thể tấn công bằng một lòng bàn tay vào bên đầu, nghĩa là người kia phải chặn bằng một lòng bàn tay. Đòn này có thể xảy ra khi bạn đang tiến hoặc đang lùi. Điều tương tự cũng đúng với người có hai lòng bàn tay ở dưới: hắn có thể tấn công vào vùng sườn, dù đang tiến hay đang lùi. Đòn tấn công thấp được thực hiện bằng những ngón tay giáo.

Hãy tiếp tục luyện theo cách này cho tới khi cả hai người chơi trở nên nhận thức và cảm ứng được lẫn nhau, và biết chính xác mình đang làm gì. Không lúc nào được có chút căng cứng nào ở hai cánh tay hay bất kỳ phần nào trên cơ thể.

Tấn công bằng một lòng bàn tay — Chặn và tấn công đồng thời

Phần này của bài tập rất tuyệt vời để phát triển những kỹ thuật chặn và tấn công đồng thời. Khi đối tác của bạn tiến vào để ra đòn, lúc này bạn không chỉ chặn đòn ấy, mà đồng thời phản công bằng tay kia. Nếu bạn có cả hai lòng bàn tay ở trên và đối tác tấn công thấp bằng một lòng bàn tay, thì bạn sẽ chặn thấp bằng một lòng bàn tay và tấn công cao bằng lòng bàn tay kia cùng một lúc. Việc này sẽ cần nhiều giờ luyện tập và nhận thức để hai bàn tay và tâm trí làm việc cùng nhau. Bài tập này, hơn hết thảy, sẽ nâng cao năng lực võ thuật của bạn. Sẽ không còn khoảng thời gian chờ đợi sau một đòn tấn công nữa, vì chặn và tấn công sẽ là một. Cũng theo lẽ ấy, nếu người kia tấn công và bạn đồng thời phản công, thì đến lượt hắn phải chặn đòn của bạn. Tất cả điều này diễn ra trong khi bạn đang có cả hai lòng bàn tay ở trên hoặc ở dưới.

Đổi tay

Khi vòng xoay tiếp tục và bạn đang có hai lòng bàn tay ở trên, lúc này bạn có thể lấy một lòng bàn tay — tay phải — và chuyển nó xuống phía dưới. Bây giờ bạn có lòng bàn tay phải ở dưới và lòng bàn tay trái ở trên. Điều quan trọng nhất là bạn không được mất tiếp xúc khi đổi tay.

Cho tới đây, hai lòng bàn tay chỉ mới xoay theo một hướng, tức cả hai cùng xoay theo chiều kim đồng hồ hoặc ngược chiều kim đồng hồ. Lúc này bạn có thể cho mỗi bên lòng bàn tay xoay theo những vòng tròn độc lập. Khi lòng bàn tay phải rời khỏi thân người bạn, lòng bàn tay trái có thể đang đi vào, v.v. Hãy giữ cho việc đổi chân diễn ra liên tục để đôi chân luôn ổn định trong khi hai lòng bàn tay tự do di chuyển để tấn công và chặn. Lúc này bài tập trở nên khá phức tạp, với mỗi người có thể tấn công cao hoặc thấp vào bất cứ lúc nào. Hãy giữ cho nhẹ nhàng và đừng thi đua, chỉ giúp đỡ lẫn nhau.

Dùng đôi chân

Dùng đôi chân để đá và khoá chỉ nên đến ở một trình độ rất cao. Trong khi vẫn đang thực hiện những động tác lòng bàn tay, lúc này bạn có thể tung thêm những cú đá vào vùng cẳng chân dưới, và khi ấy người bị tấn công sẽ phải rút chân ấy về thật nhanh.

Bài tập này có vô số khả năng nên tôi sẽ không trình bày hết trong cuốn sách. Tuy nhiên tôi sẽ chỉ ra một vài khả năng để từ đó bạn có thể xây dựng tiếp và tìm ra những cách của riêng mình.

Kỹ thuật khoá tay

Vẫn giữ tiếp xúc, một lòng bàn tay có thể vòng sang phía bên kia và xuống dưới bàn tay của người kia, đến mức lúc này cả hai lòng bàn tay của bạn đều chạm vào một cánh tay của hắn. Từ vị trí này, bạn có thể khoá cánh tay ấy và dùng những kỹ thuật quăng ngã. Xem Ảnh số 12.

Dùng khuỷu tay

Khuỷu tay cũng có thể được dùng để tấn công hoặc phòng thủ như trong Ảnh số 13. Bằng cách nâng khuỷu tay lên hoặc hạ xuống, bạn có thể chặn cao hoặc chặn thấp. Một lần nữa, tấn công và phòng thủ phải diễn ra đồng thời. Khuỷu tay có thể chặn như trong Ảnh số 13, và cùng lúc có thể tấn công vào mặt. Khuỷu tay cũng có thể được dùng để tấn công vào vùng sườn dưới sau khi đã chặn một đòn đánh vào mặt. Xem Ảnh số 14.

Bước tiến hiển nhiên của bài tập trên là bắt đầu di chuyển. Nghe có vẻ bất khả thi vì số lượng kỹ thuật bạn đang cố thực hiện, nhưng hãy kiên trì và cuối cùng tất cả sẽ trở thành tiềm thức, bạn thậm chí không phải nghĩ về nó nữa. Chỉ cần nhớ luôn đi theo, và bạn không thể sai được.

Chặn vuông từ Bát Quái Chưởng

Dù Bát Quái là một môn võ rất chuyên biệt, nơi phần lớn kỹ thuật không thể dùng cho các môn phái khác, vẫn có một vài kỹ thuật mà tôi nhận thấy khá hữu ích cho mọi võ sinh. Kỹ thuật đầu tiên trong số đó là một bài tập rất đơn giản gọi là chặn vuông.

Hai người đứng đối diện nhau với hai bàn chân cách nhau hơi hơn bề rộng vai và đầu gối hơi khuỵu. Một người, là người bị tấn công, đưa một lòng bàn tay ra phía trước, giữ thế gọi là Long Chưởng hay Chưởng số 3, tượng trưng cho hành Hoả. Lòng bàn tay hơi căng và lõm xuống như lòng bàn tay rồng. Cánh tay hơi cong. Kẻ tấn công tung ra bốn cú đấm theo một trình tự định sẵn, về sau sẽ trở thành tự do nhưng vẫn nhắm vào cùng bốn điểm ấy. Các cú đấm lần lượt nhắm vào: bên phải đầu, rồi bên trái, rồi vùng sườn dưới bên phải, rồi vùng sườn dưới bên trái.

Người bị tấn công chỉ được dùng “chưởng búa” (hammer palm), tức là vị trí lòng bàn tay không bao giờ thay đổi khi chặn. Lòng bàn tay được dùng như một cái búa, và bất kỳ phần nào của lòng bàn tay cũng có thể được dùng để chặn. Cú đấm vào mặt bên phải được chặn như trong Ảnh số 15. Cú đấm của nắm đấm trái vào sườn dưới được chặn như trong Ảnh số 16.

Dùng cây sào Bát Quái

Bài tập này gồm việc dùng một cây sào dài, như trong bài quyền gậy Bát Quái, và chỉ đơn giản chọc nó về phía đầu của người bị tấn công. Hai người chơi đứng đối diện nhau, một người cầm sào. Hãy chắc rằng bạn đứng đủ gần để có thể chạm tới bằng cây sào, và chắc chắn rằng đầu sào đã được bọc đệm. Kẻ tấn công chọc cây sào vào đầu người kia, mỗi lần vào cùng một vùng. Bạn không được cố lừa nhau bằng cách đổi hướng.

Người bị tấn công hoặc chuyển đầu sang trái hoặc sang phải, hoặc cúi nhún xuống để né cây sào. Lúc đầu hãy bắt đầu thật chậm, và chỉ khi mỗi người đã rất thành thạo mới tăng tốc độ. Bạn cũng có thể tấn công vào vùng sườn trái và phải, khi ấy kẻ tấn công phải dịch chuyển eo sang trái hoặc phải.

Bước nâng cao của bài tập này là: một người lúc này tấn công vào bất kỳ đâu trên cơ thể người bị tấn công, và người ấy phải chặn cây sào bằng hai lòng bàn tay rồi cố phản công. Ý tưởng là: nếu bạn có thể chặn và tấn công bằng cây sào, thì việc ấy sẽ trở nên dễ dàng khi chỉ dùng đến thân thể.

Vân Thủ (Wave Hands Like Clouds) của Thái Cực Quyền

Kỹ thuật này không chỉ phát triển việc sử dụng một tư thế cụ thể, mà còn khiến thời gian phản xạ giảm đi rất nhiều khi dùng bất kỳ kỹ thuật nào.

Một lần nữa, một người là kẻ tấn công và một người là người bị tấn công. Giữ hai lòng bàn tay và thân người như trong Ảnh số 17. Khi kẻ tấn công tung một cú đấm vào ngực, bạn đưa lòng bàn tay trên xuống ở phía ngoài và chặn xuống dưới, trong khi lòng bàn tay kia đi lên ở phía trong để tấn công vào mặt bằng phản quyền. Điều này cũng áp dụng cho một đòn tấn công thấp. Xem Ảnh số 18. Nếu là một cú đấm vào mặt, hãy đưa lòng bàn tay dưới lên ở phía trong để chặn và tấn công vào vùng hạ bộ bằng lòng bàn tay kia, vốn đã đồng thời di chuyển xuống dưới. Đây chính là động tác của Vân Thủ. Kẻ tấn công có thể dùng một trong hai cú đấm vào bất cứ lúc nào.

Chương Ba — Kỹ Thuật Giao Chiến cho Mọi Võ Sinh

CHƯƠNG BA
KỸ THUẬT GIAO CHIẾN CHO MỌI VÕ SINH

Chương này bàn về việc ứng dụng thực tiễn một số kỹ thuật của Thái Cực và Bát Quái mà mọi võ sinh đều sẽ quan tâm. Tôi sẽ trình bày cách đạt được nhiều uy lực hơn trong cú đấm nhờ thư giãn hoàn toàn thay vì dùng thêm sức mạnh cơ bắp. Tôi cũng sẽ trình bày cách đạt được nhiều uy lực hơn trong cú đá cùng tốc độ cao hơn nhờ thư giãn hoàn toàn. Một số kỹ thuật của Thái Cực và Bát Quái sẽ được trình bày, không chỉ hữu ích cho người tập hai môn ấy mà cho tất cả mọi người.

Bạn sẽ thấy từ “thư giãn” được dùng rất nhiều trong cuốn sách này; đó là vì nó là yếu tố quan trọng nhất trong những môn nghệ thuật này. Nhờ thư giãn hoàn toàn, nội Khí có thể lưu thông tự do tới mọi phần trên cơ thể, và một uy lực lớn được sinh ra ở dạng cực kỳ tập trung khi ta đá hay đấm. Vì ta thư giãn, hai cánh tay và đôi chân không bị hạn chế bởi quá nhiều căng cứng cơ bắp, nhờ đó ta trở nên nhanh hơn rất nhiều trong phòng thủ và tấn công.

Khi mới thử ý tưởng thư giãn này, việc ấy sẽ khá khó khăn; nhưng chỉ với nhiều giờ luyện tập, kỹ thuật của bạn mới vươn lên một trình độ rất cao và không còn bị giới hạn trong khả năng cơ bắp của chính bạn nữa. Cơ bắp chỉ có nhiệm vụ dẫn hướng cho hành động; ví dụ khi tung một cú đấm, cánh tay thư giãn hoàn toàn và cơ bắp chỉ nhắm hướng cho nắm đấm. Phần còn lại do thân thể làm. Nếu cánh tay bạn có chút căng cứng nào, bạn bị giới hạn bởi sức mạnh cơ bắp của mình. Nếu bạn dùng lực ly tâm hay uy lực Khí, thì bầu trời mới là giới hạn.

Eo là vị chỉ huy của uy lực. Nó được dùng trong một động tác như roi quất, thứ thật sự phóng ra nắm đấm hay bàn chân như một phát đại bác. Thầy tôi, sư phụ Chu King-Hung, có thể đá rồi thu lại ngay trước bụng bạn, nhưng uy lực tuyệt đối thì vẫn được cảm nhận khắp toàn thân. Uy lực được sinh ra từ bàn chân sau hoặc bàn chân trước, tùy theo kỹ thuật bạn đang dùng. Khi uy lực ấy tới eo, nó được phóng ra với tốc độ và sức mạnh cực lớn, bởi eo giống như một động cơ phản lực. Bàn chân có thể được ví như một cây đàn ghi-ta điện, vốn không sinh ra bao nhiêu điện thế, nhưng khi được đưa qua một bộ khuếch đại thì uy lực ấy tăng lên gấp nhiều lần. Eo chính là bộ khuếch đại.

Tư thế giao chiến

Tư thế giao chiến trong Thái Cực không khác mấy so với võ sĩ quyền Anh phương Tây. Ta không dùng những thế đứng dài và thấp; những thế ấy chỉ dùng trong bài quyền để làm cho thân thể rất mạnh mẽ. Hai cánh tay được giữ rất thư giãn, một tay đưa lên ngang tầm mặt, tay kia ở một góc hơi thấp hơn. Một lòng bàn tay hơi đưa ra trước hơn lòng bàn tay kia. Trọng lượng nằm trên chân sau ở tư thế nhận đòn, nhưng chuyển sang chân trước khi tấn công, với gót chân sau nhấc khỏi mặt đất để cho eo làm được phận sự của nó. Hai vai buông rất lỏng, eo lỏng, và toàn thân an tĩnh. Xem Ảnh số 19.

Từ vị trí này, ta có thể chặn và phản công trước mọi kiểu tấn công. Trước hết tôi sẽ bàn về những đòn tấn công bằng lòng bàn tay hoặc nắm đấm.

Nhiều người đã nghe câu “đừng dùng lực chống lực”. Nghĩa là nếu bạn cảm nhận một đòn tấn công từ nắm đấm phải vào mặt mình, đừng bao giờ chặn bằng một cái tát ở góc 90 độ vuông góc với cánh tay để đẩy nó sang một bên. Điều bạn phải làm là: ngay trước khi cảm nhận được đòn tấn công, một lòng bàn tay của bạn đưa lên theo một cách rất thư giãn và tự nhiên, và chỉ đơn giản vuốt cẳng tay đang tới về phía bạn và sang một bên. Góc mà lòng bàn tay bạn đánh vào nắm đấm đang tới là một góc khá nhọn, hướng về phía bạn và ra hai bên đầu. Điều này tạo ra thời gian phản xạ rất ngắn và không cho đối phương đủ thời gian phản đòn. Nói cách khác, ta không chơi an toàn; ta để đòn tấn công đi vào sát cơ thể mình — trong trường hợp này là cách mặt khoảng một inch (2,5 cm). Xem Ảnh số 20.

Cả hai lòng bàn tay đều có thể làm việc vắt ngang cơ thể hoặc ở cùng một bên. Ví dụ nếu bạn cảm nhận một cú đấm phải, bạn có thể chặn bằng lòng bàn tay trái hoặc lòng bàn tay phải. Đôi khi chính bàn tay thực hiện động tác chặn cũng phản công luôn. Nếu một cú đấm phải đang tới, bạn có thể chặn bằng lòng bàn tay trái; và một khi cú đấm đã được chặn sang bên trái đầu bạn — và vì bạn đã xoay thân sang trái — thì lòng bàn tay trái có thể dùng lực ly tâm từ eo, lúc này xoay sang phải và phóng lòng bàn tay trái ra. Hoặc, khi bạn xoay sang trái để chặn cú đấm, lòng bàn tay phải được tự do dùng chính lực ấy để tấn công đồng thời. Cả hai lòng bàn tay luôn được giữ ở trung tâm.

Bên khai và bên bế

Bạn có thể chặn một cú đấm ở một trong hai phía, tức phía “bế” hoặc phía “khai”. Phía khai là khi ai đó tung một cú đấm tay phải vào mặt bạn và bạn chặn nó ở mặt trong của cẳng tay. Lúc này bạn đang đứng vuông góc với kẻ tấn công. Nghĩa là tay kia của kẻ tấn công được tự do để chặn hoặc tấn công. Đây gọi là phía khai. Phía này nguy hiểm hơn phía bế. Nếu cả hai người đang đứng trước mặt nhau thì bạn đang đối diện với phía khai của nhau.

Nếu bạn chặn một đòn tấn công và thấy mình đang ở phía khai của kẻ tấn công, ta phải luôn ghi nhớ TAY KIA! Trước khi hoặc ngay khi bạn phản công, bạn phải chặn tay kia, bất kể nó đang tấn công hay không. Ví dụ, nếu bạn chặn một nắm đấm phải vào mặt mình bằng lòng bàn tay trái và đưa nó vượt qua bên trái đầu bạn, thì sau đó bạn sẽ dùng lòng bàn tay phải để chạm vào nắm đấm trái của kẻ tấn công rồi phản công bằng nắm đấm trái của mình. Theo cách này, bạn đang ngăn nắm đấm trái của kẻ tấn công phản đòn. Nếu bạn chặn nắm đấm phải ấy bằng lòng bàn tay phải, đưa ra phía trái của bạn, thì tay trái vẫn phải đi xuống chặn tay kia trong khi tay phải bạn đi qua để tấn công. Xem Ảnh số 21.

Chặn ở phía khai

Cho tới đây tôi chỉ mới bàn về những đòn tấn công cao; nhưng nếu bạn bị tấn công vào bụng thì sao? Thái Cực có một thế chặn tuyệt vời mà bất kỳ võ sinh nào cũng có thể dùng với lợi thế lớn, và không khác mấy so với thế chặn “bong-sau” của Vịnh Xuân. Nếu ai đó tấn công thấp vào phía phải của bạn, hãy đưa cẳng tay phải xuống theo một đường vòng cung vắt ngang cơ thể để chặn bằng mặt sau của cẳng tay. Cánh tay trái được đặt vắt ngang qua cẳng tay phải để nắm đấm không thể trượt lên và phản đòn. Sau đó bạn có thể tấn công vào mặt bằng phản quyền. Xem Ảnh số 22 và 23.

Thế chặn này cũng đủ mạnh để dùng chống lại những cú đá tầm trung; và với một cái xoay eo, kẻ tấn công sẽ bị đánh văng. Bạn tận dụng đòn bẩy lớn của mình, lấy đầu gối của hắn làm điểm tựa.

Một số người nói rằng Thái Cực không có động tác chặn và rằng ta chỉ cần nhún nhảy lách tránh. Những người ấy rõ ràng chưa từng nghe nói đến những võ sĩ như Benny “The Jet”. Những phát biểu như vậy đến từ những người chưa từng có kinh nghiệm trên võ đài hay ngoài đường phố.

Chặn ở phía bế

Nếu có thể chặn và giành được phía bế của đối phương, thì đó luôn là cách tốt nhất, bởi nó có nghĩa là bạn đang tiến vào tấn công từ phía bế của kẻ tấn công. Điều này không để lại nhiều khoảng trống cho đối phương phản đòn. Nếu bạn cảm nhận một nắm đấm phải, ta chặn bằng lòng bàn tay trái, kéo nắm đấm vắt ngang sang phía trái của mình. Đồng thời ta cũng bước vòng sang phía tay phải của kẻ tấn công rồi phản công bằng nắm đấm phải từ trên giáng xuống mặt hắn. Xem Ảnh số 24. Lần này bạn không phải chặn tay kia, vì nó không thể phản đòn được và bạn đã ra khỏi tầm với của nó.

Nếu bạn đang giao đấu với một người rất cao, thì việc tấn công vào mặt là không khôn ngoan trừ khi bạn rất chắc chắn, vì làm vậy sẽ kéo bạn vào gần hơn và bạn bị bất lợi về tầm với. Trong những trường hợp ấy, bạn phải đánh vào những huyệt đạo dọc theo trung tâm cơ thể hoặc vùng hố nách, v.v.

Chặn thấp ở phía bế

Đúng thế chặn thấp mà bạn đã dùng ở phía khai cũng được dùng ở phía bế, chỉ khác lần này an toàn hơn một chút. Cẳng tay trái vắt ngang từ trái sang phải của bạn để chặn đòn tấn công thấp tay phải sang phía phải, trong khi lòng bàn tay phải ở trên để ngăn cánh tay trượt lên. Như trước, bạn có thể phản công bằng một cú phản quyền trái vào mặt.

Những kỹ thuật này cực kỳ hiệu quả và có thể trở nên rất nhanh vì bạn đang dùng những chuyển động vòng tròn. Nếu nắm đấm tay phải đang tấn công, bạn sẽ chặn nó bằng lòng bàn tay trái và thật sự vuốt cánh tay vào phía mình, tức là bạn trượt lòng bàn tay xuống dọc theo cánh tay đang tấn công, đưa nó về phía tay phải của bạn. Gần như đồng thời, lòng bàn tay phải vòng từ trên xuống và làm đúng điều tương tự — nó trượt xuống dọc cánh tay và tiếp quản động tác chặn. Tay trái khi ấy được tự do để tấn công vào mặt từ bên hông. Xem Ảnh số 25.

Cũng là một ý hay nếu bạn đá vào đầu gối kẻ tấn công trong khi chặn và phản công. Ví dụ, nếu bạn cảm nhận đòn tấn công tay phải, bạn có thể chặn vào phía tay phải mình bằng tay trái, đưa nắm đấm vừa vượt qua bên phải đầu bạn. Lòng bàn tay kia có thể đưa lên từ phía dưới để chặn thêm, và gót chân phải có thể tấn công vào xương bánh chè trong khi lòng bàn tay phải tấn công vào mặt hoặc tim. Tư thế này được gọi là “Đề Thủ” (Lift Hands). Xem Ảnh số 26.

Cú đá và cú đấm phải gần như đồng thời. Nên để người bị tấn công mang đồ bảo vệ ống chân và đầu gối.

Động tác của hai lòng bàn tay không được là những chuyển động cơ bắp gượng ép; chúng phải giống như khi bạn đứng với hai lòng bàn tay buông bên hông rồi vung hai lòng bàn tay lên bằng một động tác vung tự nhiên, như thể đang phủi ruồi bay đi.

Tư thế giao chiến của Bát Quái Chưởng

Tư thế giao chiến của Bát Quái một lần nữa cũng là tư thế nghiêng người, với một lòng bàn tay được giữ xa cơ thể hơn lòng bàn tay kia, và lòng bàn tay kia được giữ hơi thấp hơn khuỷu tay của bạn. Đầu gối hơi khuỵu và thế đứng không rộng lắm. Xem Ảnh số 27.

Đổi tay chặn

Thị giác ngoại vi hướng về ngón trỏ phía ngoài. Hai lòng bàn tay được giữ theo cách này có thể chặn mọi đòn tấn công. Lòng bàn tay phía trong (tay trái trong ảnh) sẵn sàng tấn công, trong khi lòng bàn tay phía ngoài được dùng như một chiếc ăng-ten. Ngay khi một đòn tấn công đang tới — ví dụ một cú đấm phải vào mặt — lòng bàn tay phải sẽ chặn từ trái sang phải và lòng bàn tay trái sẽ đồng thời tấn công vào mặt. Thân người xoay từ trái sang phải trên gót chân, tức các ngón chân quét 90 độ từ trái sang phải và trọng lượng chuyển từ chân phải sang chân trái. Điều này mang lại cho lòng bàn tay trái đang tấn công một uy lực lớn. Xem Ảnh số 28. Các kỹ thuật Bát Quái khá phi truyền thống nên tôi sẽ không đưa quá nhiều vào cuốn sách này.

Về việc chặn những cú đá

Để có thể chặn được những cú đá, tôi tin rằng trước hết phải có khả năng sử dụng chúng. Vì vậy, việc luyện tất cả những kỹ thuật đá thông thường với bao cát nặng là một phần thường lệ trong lớp học của tôi: đá vòng cung cao, đá vòng cung thấp, đá vòng ngang, đá gót xoay lưng, đá móc sau, đá gót trước, đá ngang, đá sau, đá vòng cung ngược, đá bật đôi và ba lần, và những cú đá nhảy.

Để luyện việc chặn những cú đá, bạn chỉ cần một người đá vào bạn. Lúc đầu chậm, rồi sau đó khá nhanh.

Cũng như với cú đấm, tôi thích dùng phương pháp phản công tức thời. Đừng bao giờ chỉ chặn cú đá rồi lùi ra khỏi đường và sẵn sàng. Hãy chặn ngay trong lúc di chuyển và phản công tiến vào phía đối phương. Để luyện điều này, chúng tôi có một phương pháp luyện tập rất lạ thường. Hai người được đặt vào tư thế giao chiến, một người là người đá và người kia là người bị tấn công.

Ngay khoảnh khắc kẻ tấn công ra đòn và bị thấy trong thị giác ngoại vi của người bị tấn công, người ấy không lùi ra mà thay vào đó tiến thẳng vào. Chúng tôi dùng kỹ thuật “húc vào” (barging). Ý tưởng là: để ai đó đá được bạn, hắn phải có nhịp điệu đúng để uy lực được phát ra vào đúng khoảnh khắc. Nếu bạn tiến vào, rất có thể bạn sẽ hứng một bàn chân vào bụng hoặc chỗ khác. Nhưng uy lực của cú đá đã bị làm yếu đi rất nhiều, vì bạn đã phá vỡ khoảng cách và nhịp điệu của đòn tấn công. Lúc đầu bạn sẽ nhận vài cú va đập, nhưng với một chút kiên trì, bài tập này sẽ thay đổi hoàn toàn cách nhìn của bạn về việc chặn những cú đá.

Ngay khi cảm nhận được cú đá, bạn húc vào ở một góc hơi lệch so với kẻ tấn công và tung hai cánh tay theo bất kỳ cách nào bạn muốn. Chúng có thể đi xuống hoặc lên hoặc cả hai, tùy theo đòn tấn công. Ngay khi cú đá bị chặn, cả hai lòng bàn tay giáng xuống kẻ tấn công. Hãy nhớ phần đầu cuốn sách khi chúng ta bàn về những bài đi bộ thu Khí? Chính lúc này là lúc bạn có thể dùng những kỹ thuật ấy.

Bạn có thể dùng kỹ thuật vòng tròn lòng bàn tay, hoặc kỹ thuật vòng tròn đối nghịch để kéo cú đá xuống rồi phản công; thật ra bất kỳ kỹ thuật nào cũng được, miễn là bạn di chuyển ngay đúng khoảnh khắc kẻ tấn công di chuyển. Xem Ảnh số 29.

Một phương pháp luyện tập khác để phòng thủ trước những cú đá thấp và những cú quét chân là để đối tác của bạn thực hiện những cú quét thấp vào chân bạn. Ngay khoảnh khắc ấy, hãy nhảy lên không vượt qua cú quét, đồng thời đánh vào đầu bằng nắm đấm. Hãy nhớ rằng bạn phải giữ thư giãn hoàn toàn ngay cả khi đang nhảy. Kỹ thuật này trong Thái Cực được gọi là “nhảy như chim sẻ” (hopping like a sparrow).

Dĩ nhiên có những thế chặn đặc thù của từng môn phái chống lại các cú đá, nhưng chúng tương ứng trực tiếp với từng môn. Tất cả những tư thế Thái Cực được trình bày rất chi tiết trong cuốn sách của tôi, “Power T'ai Chi Ch'uan Book 3.”

Một trong những điều chính cần nhớ trong mọi hình thức võ thuật là đừng lùi. Lùi chỉ trao cho kẻ tấn công một lợi thế lớn, vì hắn đang tiến về phía trước và đang ở trạng thái Dương, nên hắn có thể cứ thế bước tới đè lên bạn. Nhưng nếu bạn tiến vào kẻ tấn công và hơi lệch sang một bên, bạn phá vỡ hoàn toàn nhịp điệu của đòn tấn công. Đồng thời, bạn làm cho khoảng cách giữa bạn và kẻ tấn công trở nên rất ngắn, chỉ có điều lúc này bạn có lợi thế cả về thể chất lẫn tinh thần. Bạn vừa mới bắt đầu tấn công trong khi kẻ tấn công vừa mới kết thúc.

Ghi chú về việc đấm

Vì Bát Quái không dùng nắm đấm, tôi chỉ bàn về phương pháp nắm đấm của Thái Cực.

Có hai phương pháp đấm trong Thái Cực, và chúng tùy thuộc vào phần nào trên cơ thể mà ta đang đánh. Nếu bạn đấm vào những phần có xương của cơ thể đối phương — như mặt, giữa ngực, v.v. — bạn sẽ dùng nắm đấm quất roi. Tức là khi va chạm, bạn khép nắm đấm lại thật nhẹ, đồng thời cổ tay bật lên trên bằng một động tác như roi quất. Điều này có tác dụng gửi một làn sóng chấn động lên vào vùng bị đánh. Động tác này chỉ có thể hiệu quả nếu cánh tay thư giãn hoàn toàn, như với mọi kỹ thuật Thái Cực. Theo cách này, năng lượng hay Khí có thể chảy từ Đan Điền ra dọc theo cánh tay và xuyên vào. Cũng có ba cách đấm vào những vùng cứng.

Cách thứ nhất là giữ lòng bàn tay trước mặt với lòng bàn tay hướng xuống dưới. Khi bạn xoay thân sang trái, hãy để lòng bàn tay phải đẩy ra, và vào đúng khoảnh khắc va chạm, nắm đấm khép lại rất nhẹ và xoay về vị trí thẳng đứng, với cổ tay hơi xoay lên trên ở cuối.

Cách thứ hai là ngược lại cách ấy: bạn bắt đầu với lòng bàn tay ở vị trí thẳng đứng, ngón cái hướng lên, và khi va chạm, nắm đấm khép lại và bạn xoay nắm đấm xuống dưới. Lần này cổ tay vẫn bật lên nhưng theo hướng ngang.

Cách thứ ba chỉ đơn giản là động tác quất roi của phản quyền. Tức là với cánh tay thư giãn hoàn toàn và ngay trước khi va chạm, bạn quất cẳng tay trở lại về phía mình, khiến cổ tay bật ra và đánh trúng. Để luyện những phương pháp này, chúng tôi dùng một bao đấm tay. Vì những phương pháp này dành cho những vùng có xương trên cơ thể, chúng tôi dùng loại bao cứng hơn, thường làm bằng da. Xem Ảnh số 30.

Hãy tưởng tượng rằng ở đầu cánh tay bạn là một cục chì; và khi bạn xoay eo sang trái trong lúc đẩy bằng chân sau, cục chì ấy bị ném ra. Khi va chạm, nắm đấm khép lại nhẹ nhàng. Trong Thái Cực, ta chủ yếu đánh bằng hai đốt ngón tay cuối, tức những đốt yếu nhất.

Nhiều người đôi khi kinh ngạc hoặc hoài nghi rằng có ai lại dùng những đốt ngón tay ấy. Hầu hết các môn võ khác dùng những đốt ngón tay mạnh hơn để chúng không bị tổn thương. Ta dùng hai đốt cuối để có thể thực hiện động tác quất roi, vốn cho phép ta giữ thư giãn hoàn toàn để Khí lưu thông. Nếu Khí có thể chảy tới nắm đấm thì xương sẽ được bảo vệ. Trong bất kỳ trường hợp nào, bạn cũng không nên thử dùng những đốt ngón tay ấy nếu chưa luyện tập nhiều năm. Sau nhiều năm luyện tập, ta mới có thể đánh vào những vật cứng bằng một nắm đấm thư giãn.

Nếu cánh tay thư giãn hoàn toàn, sẽ có một loại âm thanh nhất định phát ra khi nắm đấm đánh vào bao. Bạn sẽ dần nhận ra âm thanh ấy. Đừng bao giờ rút nắm đấm về tận hông để đấm; chỉ tấn công từ tư thế giao chiến với khoảng cách không quá 18 inch (45 cm). Luôn giữ nắm đấm trên đường thẳng với trung tâm của bạn; điều này sẽ làm tăng uy lực của bạn.

Loại cú đấm thứ hai là tấn công vào những vùng mềm hơn trên cơ thể. Cú đấm này mang tính quy ước hơn, ở chỗ uy lực phát ra từ chân sau và đẩy thẳng tới, chứ không phải một cú đấm nhanh. Cú đấm này không bật lên ở cuối nhưng vẫn được giữ một cách lỏng lẻo. Loại tấn công này có thể được luyện trên loại bao nặng và mềm hơn.

Dùng bao Makiwara

Hầu hết các môn võ cứng dùng makiwara để phát triển những đốt ngón tay chai cứng, với những vết chai bảo vệ xương. Tôi dùng makiwara theo một cách hoàn toàn khác. Chúng tôi dùng nó để luyện sự thư giãn và việc gửi Khí tới những vùng nhất định để bảo vệ.

Nếu bạn đánh vào một cây makiwara cứng bằng mặt sau lòng bàn tay, thường sẽ đau. Đó là vì có căng cứng trong cánh tay và bàn tay bạn, nên Khí không thể chảy tới vùng ấy. Ngay cả khi bạn nghĩ rằng cánh tay mình đã thư giãn, tiềm thức vẫn khiến nó căng lên khi va chạm. Khi bạn có thể đánh vào makiwara bằng mặt sau lòng bàn tay mà vẫn giữ thư giãn hoàn toàn, chỉ khi ấy Khí mới chảy tới vùng bị đánh và bảo vệ nó. Điều tương tự cũng đúng với cú đấm mềm.

Về những đòn quăng và những thế khoá

Nếu bạn có thể chụp được cổ tay, chân hoặc cánh tay đối phương, thì những thế khoá và những đòn vật ngã sẽ rất hiệu quả. Nhưng những kỹ thuật này chỉ hiệu quả khi người kia cố giằng ra. Nếu ai đó áp một thế khoá lên cổ tay bạn, hãy cố đi theo lực — điều này sẽ vô hiệu hoá thế khoá. Nói cách khác, bạn dùng nguyên lý gấp. Nếu ai đó đang vặn cổ tay phải của bạn sang phía trái, hãy làm lỏng cổ tay, tiến vào và tấn công bằng khuỷu tay. Điều này sẽ vô hiệu hoá thế khoá.

Nếu một người sắp quăng bạn, trước hết họ phải chụp lấy bạn; và ngay khi có ai chụp lấy bạn, hãy dùng kỹ thuật Thái Cực là dính chặt và không buông ra. Ví dụ, nếu ai đó kéo cánh tay phải của bạn, bạn chỉ cần đi theo lực, bước vào đòn tấn công sát đến mức có thể, rồi bằng chân tự do của mình, bạn chuyển hướng năng lượng trở lại thẳng vào trung tâm của hắn và đánh ngã hắn. Nguyên lý này rất đơn giản nhưng khá khó tinh thông, bởi tất cả chúng ta đều có suy nghĩ tiềm thức là luôn cố giằng ra bằng cách dùng lực chống lực. Chính trong những kỹ thuật Đẩy Tay mà ta dạy tiềm thức mình đi theo lực thay vì chống lại nó.

Đừng bao giờ quên rằng bạn còn có thể dùng tay kia. Khi ai đó đang áp một thế khoá lên cổ tay phải của bạn, đừng quên rằng bạn có thể đánh bằng tay trái; hoặc nếu bạn đang bị kéo xuống, thì khi bước vào, tay trái của bạn được tự do để đánh vào mặt hoặc những chỗ khác. Bạn cũng còn hai bàn chân và đôi chân, cũng có thể đánh khi bạn đang bị vật ngã. Tôi nhớ có lần đẩy tay với thầy tôi, sư phụ Chu King-Hung, và có lúc tôi tưởng rằng cuối cùng mình đã thắng được ông bằng cách kéo ông về phía trước; nhưng khi ông đi ngang qua tôi, đầu ông không hiểu sao lại ở dưới cánh tay tôi và tôi bị quăng đi xa mấy thước. Bất kỳ phần nào trên cơ thể bạn cũng có thể được dùng, chỉ cần bạn áp dụng nguyên lý dính chặt và không buông ra.

Dùng Án và Tễ

Hai kỹ thuật này là hai trong số những kỹ thuật quan trọng nhất của Thái Cực nhưng có phần bị xem nhẹ trong các môn võ khác. Tuy nhiên khi được áp dụng đúng, chúng khá hiệu quả.

Kỹ thuật Án (press — một số người gọi là đẩy) chỉ đơn giản là ấn ai đó bằng cả hai lòng bàn tay. Nghe có vẻ đơn giản nhưng đây là một kỹ thuật rất khó học cho đúng. Trước hết, bạn phải có toàn thân phối hợp hoàn toàn, tức uy lực từ chân sau phải được phối hợp và nối liền trọn vẹn với hai lòng bàn tay. Để làm được điều đó, thân thể bạn phải thư giãn hoàn toàn. Hai cánh tay không đẩy; thân thể làm việc, còn hai cánh tay dẫn hướng uy lực.

Hãy ghi nhớ rằng nguyên lý chính của Thái Cực là chuyển hướng năng lượng thay vì chống lại nó. Ví dụ, nếu ai đó tấn công bằng nắm đấm phải, bạn sẽ chặn cú đấm, bước sang phía tay phải của hắn và tiến vào; và khi kẻ tấn công đi ngang qua, tất cả những gì bạn phải làm là thêm vào chỉ vài ounce lực theo đúng hướng và đưa hắn bay đi. Nếu bạn chọn thêm nhiều lực, bạn có thể đưa hắn xuyên qua tường! Thầy tôi có thể đánh ngất bất kỳ ai chỉ bằng động tác Án.

Kỹ thuật Tễ (Chee — một số người gọi là Án) là một hình thức đẩy cực kỳ mạnh mẽ. Một bàn tay — tay trái — được đặt ở mặt trong cổ tay phải, và một lần nữa bạn có sự phối hợp hoàn toàn từ bàn chân sau cho tới cổ tay phải. Chỉ khác lần này, theo một cách thư giãn, bạn bắt đầu với hai khuỷu tay hơi hướng ra ngoài khi tấn công; bạn làm thẳng chân sau và thật sự ép hai khuỷu tay vào phía mình, khiến cổ tay bạn phóng ra giống như một chiếc đàn xếp (concertina). Có một sự tập trung năng lượng lớn ở vùng cổ tay, thường không để lại khoảng trống nào cho việc thoát. Khi dùng Tễ, bạn có thể nhấc kẻ tấn công lên khỏi mặt đất và đưa hắn bay ngược về sau. Xem Ảnh số 31.

Sử dụng khuỷu tay và vai

Đừng bao giờ quên rằng bạn có một bờ vai và hai khuỷu tay. Ta luôn nghe nói về những kỹ thuật khuỷu tay, nhưng không nhiều người biết dùng nó cho đúng. Điều này xuất phát từ chỗ không nhiều người dùng kỹ thuật bước vào để đưa mình tới đủ gần cho việc dùng vai hay khuỷu tay. Nếu nhịp điệu đúng và khoảng cách đúng, thì đòn khuỷu tay vận hành hơi giống một quả lựu đạn, còn đòn vai vận hành như một khẩu đại bác. Khuỷu tay có thể được dùng theo nhiều cách khác nhau: như một cú móc ngược, như một đòn vòng ngang, hay như một cú đâm thẳng; thật ra, hầu hết những cách một cú đấm có thể được dùng thì khuỷu tay cũng vậy. Với khuỷu tay, nguồn uy lực là eo.

Đòn vai chỉ có một công dụng chính, đó là húc vào phía ngực. Khi được dùng đúng, đòn vai vô cùng tàn phá. Nhịp điệu và khoảng cách là then chốt, và nó không hiệu quả ngoài khoảng 6 inch (15 cm). Nếu với đòn khuỷu tay uy lực phát ra từ eo, thì với đòn vai, uy lực phát ra từ chân sau.

Kỹ thuật Tà Phi (slant flying) kết hợp rất tốt với đòn vai. Sau khi đã đánh vào đối phương bằng vai, bạn bước vào phía sau bằng một chân, và dùng uy lực từ eo, mở cả hai cánh tay quăng kẻ tấn công qua chân bạn. Kỹ thuật này chỉ hiệu quả ở cự ly gần, nhưng suy cho cùng thì đánh ai đó từ khoảng cách mười bộ cũng là điều khó.

Về Đơn Tiên (Single Whip)

Phần lớn người tập Thái Cực đều biết công dụng của tư thế cuối cùng trong Đơn Tiên, tức lòng bàn tay trái được dùng để tấn công vào những phần mềm ở thân trên. Tôi không cho rằng kỹ thuật ấy hiệu quả lắm nên sẽ không bàn tới; tuy nhiên, công dụng thứ hai của Đơn Tiên có thể rất hữu ích. Lòng bàn tay móc (hay lòng bàn tay “chân ngựa”) có thể được dùng để tấn công vào những phần mềm bên dưới cơ thể, nơi có cấu trúc xương, tức dưới cánh tay hoặc ngay dưới vùng ngực. Có rất nhiều huyệt châm cứu quan trọng quanh những vùng ấy, và khi bị đánh trúng thì khá đau. Nếu bạn đánh thẳng ra bằng những đốt ngón tay của lòng bàn tay này, chắc chắn bạn sẽ làm đau cổ tay mình, nên ta tấn công bằng một đòn lia xuống dưới để lực được phân bố đều trên cổ tay. Lòng bàn tay kia được dùng như một biện pháp phòng thủ để ngăn đòn phản công. Xem Ảnh số 32.

Về việc đánh vào những huyệt đạo

Thật dễ dàng cho ai đó nói với bạn rằng tất cả những gì bạn phải làm để khiến kẻ tấn công bất động là đánh vào những huyệt đạo. Tuy nhiên, nói cho thực tế, người ta sẽ phải mất khoảng ba kiếp người mới học được phép đánh huyệt, tức dim-mak. Bất kỳ thầy thuốc châm cứu nào cũng biết rằng ngay cả việc tìm ra các huyệt bằng cách đo đạc cẩn thận cũng đã rất khó, chứ chưa nói đến việc đánh vào chúng với tốc độ và uy lực lớn. Tôi có xu hướng dạy rằng nếu bạn có thể đánh vào vùng chung quanh một số huyệt thì nó vẫn sẽ có ảnh hưởng lớn. Trong châm cứu, có những huyệt được xếp loại là nguy hiểm khi châm. Những huyệt ấy chỉ được truyền dạy sau nhiều năm học tập, và chỉ khi người thầy đã chắc chắn về học trò của mình. Tôi sẽ đưa ra một vài điểm chung khá tốt cho việc tự vệ.

Đầu tiên là vùng mặt. Đánh vào trán có thể hiệu quả nhưng cần rất nhiều uy lực mới thật sự hiệu quả. Bất kỳ vùng xương cứng nào khác thường cũng sẽ có tác dụng, và phần lớn mọi người đánh vào mặt thì cầu may. Dù thái dương rất hiệu quả, phải có khá nhiều kỹ thuật mới dùng được nó cho đúng. Cổ họng thường là một mục tiêu dễ và nguy hiểm, nhưng chỉ dùng nó nếu bạn thật sự có ý định.

Hãy nhớ, toàn bộ ý tưởng của Thái Cực và Bát Quái là phòng thủ chứ không phải tấn công, nên chỉ dùng đúng lượng uy lực cần thiết cho tình huống trước mắt. Chúng ta không muốn phải vào tù vì làm đau một kẻ hơi quá chén rồi quyết định đánh bạn một cái.

Vùng ngực gần những phần xương cứng thì hiệu quả, cũng như vùng hố nách. “Cái thùng bánh mì” (breadbasket — tức vùng bụng trên) dĩ nhiên là một chỗ đánh tuyệt vời, và đánh vào hai bên nó sẽ khiến việc sống trở nên rất khó khăn, nên hãy cẩn thận khi tấn công những điểm này. Cần rất nhiều độ chính xác để đánh vào hạ bộ với hiệu quả cao nhất. Đầu gối là một trong những vùng đánh chính, hoặc đánh xuống xương bánh chè, hoặc đánh vào hai bên. Vùng ống chân cũng vậy.

Về việc thi đấu

Ngày xưa, các giải đấu được thắng bởi người có kỹ thuật tốt nhất. Ngày nay, người thường thắng là người khoẻ nhất. Đó là vì có quá nhiều luật lệ đặt lên các võ sĩ, đến mức phần lớn kỹ thuật của họ phải bị quên đi, nếu không họ sẽ bị truất quyền. Và điều đó cũng đúng thôi. Ngày nay, người ta ít ra có thể thử một phần môn võ của mình trong một tình huống gần như thật mà không phải liều mạng và tàn phế.

Tôi thật ra không đồng ý với các giải đấu, nhưng đó chỉ là ý kiến của tôi và người khác nghĩ khác. Vì lý do ấy, tôi đã có chút thành công với các giải đấu toàn va chạm (full contact). Một số học trò của tôi đã thắng khá nhiều trận, dùng chút ít những kỹ thuật Thái Cực mà chúng tôi có thể dùng được.

Tôi sẽ đưa vào một số kỹ thuật phi truyền thống hơn mà tôi nhận thấy là hữu ích trong các giải đấu toàn va chạm.

Tôi đã nhắc tới hai kỹ thuật vận hành rất tốt dù có găng hay không, đó là Án và Tễ. Trong kickboxing, người ta đơn giản không mong đợi đối thủ dùng những kỹ thuật này. Phần lớn võ sĩ bị mất tinh thần trước một người tiến vào thay vì lùi ra khỏi đòn tấn công. Chúng tôi nhận thấy phản quyền xoay người khá hiệu quả. Kinh nghiệm của tôi cũng cho thấy phần lớn võ sĩ chỉ dùng mãi một chân mỗi lần, nên hãy học dùng cả hai bên và bạn sẽ có cơ hội tốt hơn nhiều.

Toàn bộ ý tưởng của Thái Cực là giữ bình tĩnh và nhận biết đối phương đang làm gì — điều đó đưa bạn tiến xa hơn nhiều dặm.

Lời kết

Trong cuốn sách này tôi chỉ mới bàn đến một phổ nhỏ những kỹ thuật Thái Cực và Bát Quái có thể hữu ích cho mọi võ sinh. Nếu bạn muốn theo học những môn nghệ thuật này — hoặc như những môn võ trọn vẹn, hoặc như một bổ sung cho môn võ của riêng bạn — bạn phải chắc chắn tìm được một người thầy vẫn còn dạy những môn ấy như chúng vốn được hình thành ban đầu, NHƯ NHỮNG MÔN VÕ THUẬT, chứ không phải một kiểu “thể dục nhạc jazz” để giảm cân, v.v.

Có nhiều thầy giỏi ở Hoa Kỳ, Úc và châu Âu. Nhưng đáng tiếc, ở đâu chúng ta cũng có phần của mình là những kẻ lừa đảo. Vậy nên hãy cảnh giác và cố tìm một người am hiểu tình hình trong khu vực bạn ở.

Bạn học hay dạy môn gì không quan trọng — tất cả chúng ta đều là võ sinh và vì thế nên có chút đồng cảm với nhau. Bất kỳ môn võ nào cũng có thể trở nên vĩ đại nếu bạn có đúng thái độ tinh thần. Nếu tâm trí đúng thì môn võ cũng đúng.