Chánh Niệm và Thái Cực Quyền có giúp phục hồi sau ung thư?
Nghiên cứu của Đại học Calgary ghi nhận lợi ích đo lường được đối với mệt mỏi, giấc ngủ và đau trong quá trình phục hồi sau ung thư.
Nguồn: CBC News (Calgary) · tác giả Bradley van Paridon · đăng ngày 26 tháng 9 năm 2026
Trong một thế giới mà mọi thứ đều có thuốc để giải quyết, một nhà nghiên cứu kiêm nhà tâm lý học tại Calgary lại đang "kê đơn" chánh niệm (mindfulness) và Thái Cực Quyền để đối phó với những triệu chứng dai dẳng còn sót lại rất lâu sau khi quá trình điều trị ung thư kết thúc.
Nghiên cứu cho thấy lợi ích của phương pháp "tâm - thân"
Nghiên cứu của Đại học Calgary phát hiện rằng chánh niệm và Thái Cực Quyền có thể cải thiện tình trạng đau, mệt mỏi và giấc ngủ trong quá trình phục hồi sau ung thư.
Bà Linda Carlson là giáo sư khoa Ung thư học tại Đại học Calgary. Công trình của bà cho thấy các kỹ thuật chánh niệm, cùng với những phương pháp cổ truyền như Thái Cực Quyền và Khí Công, giúp bệnh nhân ung thư kiểm soát cơn đau và sự mệt mỏi, đồng thời cải thiện chất lượng giấc ngủ.
Ung thư và các phương pháp điều trị rất đa dạng — phẫu thuật, hóa trị, xạ trị hoặc liệu pháp hormone, và thường là sự kết hợp của nhiều phương pháp. Dù bệnh và cách điều trị khác nhau đến đâu, vẫn có một số triệu chứng phổ biến ở người bệnh trong giai đoạn phục hồi.
"Một số điều phổ biến nhất có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm sau điều trị là mệt mỏi, khó ngủ, đau, lo âu, trầm cảm," bà Carlson nói. Bà cho biết thêm rằng những triệu chứng này nổi tiếng là rất khó điều trị.
Khi một viên thuốc không còn đủ
"Cách tiếp cận truyền thống là: có một viên thuốc cho việc đó," bà Carlson nói.
Nhưng với nhiều người đang điều trị — hoặc vừa kết thúc điều trị — ung thư, việc dùng thêm thuốc hoặc không phải là lựa chọn khả thi, hoặc không còn hấp dẫn nữa.
"Họ đã dùng đủ loại thuốc rồi. Họ không muốn uống thêm nữa," bà nói. "Đôi khi [thuốc] có thể ảnh hưởng đến những phương pháp điều trị mà họ đang thực hiện."
Một số loại thuốc giảm đau và hỗ trợ giấc ngủ còn có thể gây nghiện, và có những khía cạnh tâm lý - xã hội mà thuốc không thể giải quyết được.
"Một con người không chỉ là một cơ thể mà ta đổ vào đó các phương pháp điều trị và thuốc men," bà Carlson nói.
Theo bà, mối liên hệ giữa tâm trí và cơ thể trong quá trình phục hồi sau ung thư đã được xác lập, bởi vì ung thư không chỉ là một "căn bệnh thể chất."
"Nó ảnh hưởng đến gia đình. Nó ảnh hưởng đến con người về mặt cảm xúc, tâm lý, xã hội."
Cộng thêm nỗi lo âu và sợ hãi về việc bệnh tái phát và cái chết, trạng thái tinh thần của một người có thể tác động trực tiếp đến sức khỏe thể chất của họ.
Một cách tiếp cận toàn diện cho cả cơ thể
Đối phó với ung thư trên mọi phương diện — cảm xúc, xã hội, tâm lý và thể chất — được gọi là "tâm lý - xã hội ung thư học" (psychosocial oncology), một hướng tiếp cận đã tồn tại hàng chục năm nay, theo bà Carlson. Các thực hành tâm - thân là trọng tâm của hướng tiếp cận này.
Cả chánh niệm và Thái Cực Quyền đều kết hợp kỹ thuật thở với những động tác nhẹ nhàng. Chánh niệm nghiêng về các kỹ thuật mang tính phân tích hơn như tự chiêm nghiệm và thảo luận nhóm, trong khi Thái Cực Quyền tập trung nhiều hơn vào chuyển động thể chất. Tuy nhiên, cả hai đều có tác động cả về thể chất lẫn tâm lý.
Cả hai đều tác động lên hệ thần kinh bằng cách làm giảm nhịp tim, huyết áp và các hormone căng thẳng. Cả hai đều giải tỏa sự căng cứng ở những nhóm cơ có thể đang làm trầm trọng thêm cơn đau. Và cả hai đều giúp người bệnh đối diện với lo âu bằng cách sống trọn vẹn hơn với hiện tại, thay vì để nỗi sợ hãi hay lo lắng chi phối cuộc sống.
"Cả hai đều có yếu tố chánh niệm, bởi vì bạn đang tập trung vào hơi thở, vào chuyển động và vào mối liên hệ tâm - thân đó, chứ không thực sự chìm đắm trong mọi nỗi lo," bà Carlson nói.
Tuy vậy vẫn có những khác biệt tinh tế. Dựa trên dữ liệu từ một nghiên cứu so sánh quy mô lớn — giữa chánh niệm, Thái Cực Quyền, Khí Công và nhóm bệnh nhân không thực hành gì — bà Carlson đang tách bạch những khác biệt này.
"Chúng tôi từng nghĩ rằng có lẽ chương trình chánh niệm sẽ tập trung nhiều hơn vào việc giảm căng thẳng và các kết quả tâm lý, còn chương trình Thái Cực Quyền có thể tốt hơn cho một số chức năng thể chất như thăng bằng và sức mạnh," bà nói. "Điều chúng tôi đang nhận thấy là có một chút khác biệt tinh tế như vậy, nhưng nhìn chung cả hai đều hiệu quả với hầu hết các triệu chứng."
Cường độ đau và mức độ ảnh hưởng của đau
Với ba triệu chứng cụ thể là đau, mệt mỏi và giấc ngủ, cả hai phương pháp đều hiệu quả, và cả hai đều mang lại cải thiện có ý nghĩa lâm sàng về mức độ mệt mỏi — nghĩa là những tác động ghi nhận được không chỉ có ý nghĩa thống kê, mà còn có khả năng chuyển thành những cải thiện thực tế trong cuộc sống hằng ngày.
Thái Cực Quyền cũng cải thiện giấc ngủ, và cả hai phương pháp đều cải thiện một khía cạnh của cơn đau gọi là "mức độ ảnh hưởng" (pain interference).
"Chúng ta biết rằng tổng lượng đau khổ mà một người trải qua vì cơn đau là cảm giác thể chất, nhưng nó bị nhân lên bởi sự chống cự của chính chúng ta," bà Carlson nói.
Sự chống cự đó có thể là thể chất, như tình trạng căng cứng, hoặc là tâm lý — gánh nặng của việc sống chung với cơn đau mãn tính. Cả hai đều làm giảm chất lượng cuộc sống. Bà Carlson đã xem xét cường độ cơn đau và mức độ cơn đau can thiệp vào các hoạt động thường ngày.
"Chúng tôi thấy tác động nhỏ lên cường độ cơn đau, nhưng tác động lớn hơn lên mức độ ảnh hưởng của cơn đau," bà nói. "Vậy nên cách mọi người đối diện với cơn đau đã khiến nó bớt trở thành vấn đề đối với họ."
Mười năm được đánh giá tích cực
Bà Niki Fehr, giám đốc chương trình của tổ chức hỗ trợ bệnh nhân ung thư phi lợi nhuận Wellspring Alberta, đã tận mắt chứng kiến những lợi ích này. Bà cho biết tổ chức đã cung cấp chương trình phục hồi ung thư dựa trên chánh niệm và Thái Cực Quyền trong nhiều năm.
"Các chương trình của chúng tôi được đánh giá rất cao," bà Fehr nói, đồng thời cho biết chương trình chánh niệm thường xuyên kín chỗ. "Đó là một chương trình liên tục được lấp đầy suốt hơn 10 năm nay, và việc mọi người tham gia nhiều lần là chuyện không hiếm."
Từng trải qua điều trị ung thư, bà Fehr cho rằng các kỹ thuật thở chánh niệm đã giúp bà vượt qua những khoảnh khắc khó khăn như xạ trị.
"Tôi mang các kỹ thuật hình dung của mình vào cả buồng xạ trị. Khi bạn nằm đó và không thể mang điện thoại theo, bạn không thể làm gì khác. Bạn phải hoàn toàn bất động và nín thở trong những khoảng thời gian dài," bà nói. "Chính những kỹ thuật hình dung đó đã giúp tôi vượt qua."
Bà Fehr vui mừng khi thấy ngày càng có nhiều nghiên cứu, bởi vì điều đó có thể khích lệ những người tham gia mới thử một lần.
"Điều quan trọng là đưa mọi người vào các chương trình, những người mà trước đây có thể chưa từng xem chánh niệm là một lựa chọn," bà nói.
Không thay thế cho y học thông thường
Bà Carlson cũng mong muốn khuyến khích mọi người thử những kỹ thuật này, và nhấn mạnh rằng chúng không thay thế cho các phương pháp y học thông thường — chúng được thiết kế để kết hợp cùng các phương pháp đó.
"Đó là việc tích hợp tất cả các liệu pháp tâm lý - xã hội và bổ trợ này với chăm sóc y tế thông thường của bạn, và điều đó có thể dẫn đến những kết quả tốt nhất," bà nói.
Vì cả hai đều cho thấy lợi ích, bệnh nhân có quyền lựa chọn phương pháp phù hợp nhất với mình.
"Hãy tìm một chương trình, tự mình thử xem. Nếu hiệu quả thì tốt. Nếu không hiệu quả thì cũng chẳng mất mát gì nhiều, đúng không?" bà Carlson nói.
Các chương trình chánh niệm đã được cung cấp từ năm 1998, theo bà Carlson, và hiện nay đã có tại Trung tâm Ung thư Toàn diện Arthur J.E. Child.
Ghi nguồn: Trang này là bản tóm tắt và chuyển ngữ từ bài báo của Bradley van Paridon, "Can mindfulness and tai chi improve cancer recovery? U of C study finds benefits," CBC News (Calgary), đăng ngày 26 tháng 9 năm 2026. Mọi trích dẫn đều được ghi rõ theo người phát biểu gốc. Đọc bài gốc trên cbc.ca →